Wady serca to wrodzone lub nabyte zaburzenia budowy polegające na nieprawidłowych połączeniach pomiędzy jamami serca lub/i dużymi naczyniami lub na nieprawidłowej budowie i funkcji zastawek serca. Wrodzone wady serca powstają na skutek nieprawidłowego rozwoju płodu. Wady serca dzieli się na:

-wady serca wrodzone powstałe w życiu płodowym (ubytki w przegrodzie międzykomorowej i międzyprzedsionkowej,przetrwały przewód tętniczy Botalla, tetralogia Fallota i inne)

-wady serca nabyte (niedomykalności lub zwężenia zastawek: mitralnej, trójdzielnej, aortalnej i płucnej)

Wady nabyte są wadami zastawkowymi, wady wrodzone zwykle dotyczą innych struktur serca, a stosunkowo rzadko zastawek.

Nabyte wady serca są najczęściej skutkiem przebytego zapalenia wsierdzia w wyniku choroby reumatycznej. Rzadszymi przyczynami nabytych wad zastawkowych są: bakteryjne zapalenia wsierdzia, zapalenie wsierdzia w przebiegu tocznia rumieniowatego. Częstą przyczyną niezapalną niedomykalności, a później zwężenia zastawki mitralnej jest idiopatyczne wapnienie pierścienia ścięgnistego tej zastawki (u chorych z nadciśnieniem tętniczym). Niedomykalność zastawki mitralnej może być także związana z dysfunkcją mięśni brodawkowatych lewej komory serca, np. w przebiegu choroby niedokrwiennej serca, co objawia się zespołem wypadania płatka zastawki mitralnej.

Zapalenie reumatyczne wsierdzia najczęściej dotyczy lewej komory serca, stąd nabyte wady serca zwykle obejmują zastawkę dwudzielną lub półksiężycowatą aorty. Zastawki prawego serca rzadko są miejscem powstania organicznych wad nabytych, z wyjątkiem zapalenia w przebiegu tocznia rumieniowatego.

W krajach europejskich wrodzone wady serca są rozpoznawane u ok. 0,8–1% żywo urodzonych noworodków. W Polsce stanowią drugą co do częstości przyczynę zgonów noworodków, zaraz po chorobach okresu okołoporodowego. W większości przypadków (90%) przyczyna powstania wrodzonej wady serca jest nieznana. Pozostałe wiązane są z wadami genetycznymi oraz wpływem czynników teratogennych. Zarówno mutacje pojedynczego genu jak i anomalie chromosomalne mogą mieć wpływ na powstawanie defektów. Wrodzone wady serca pojawiają się u często u noworodków, których matki w pierwszym trymestrze ciąży chorowały na niektóre choroby wirusowe, zwłaszcza na różyczkę, stosowały niektóre leki (hydantoina, sole litu, talidomid, witaminę A) lub nadużywały alkoholu. Spośród innych czynników teratogennych zwiększających ryzyko wymienia się nieuregulowaną cukrzycę matki w czasie ciąży, padaczkę, toczeń rumieniowaty układowy.

Leczenie wad serca

Wady serca leczy się za pomocą metod chirurgicznych. Korekcja wady ma na celu przywrócenia prawidłowego przepływu krwi i warunków hemodynamicznych w sercu. W wypadku wad zastawkowych wykonuje się komisurotomię lub są wszczepiane biologiczne zastawki serca (obecnie najczęściej pochodzenia zwierzęcego)lub zastawki sztuczne. Niekiedy można zastosować także przezskórne, a nawet wewnątrzmaciczne leczenie niektórych wad serca.

Sztuczna zastawka serca

W sercu człowieka znajdują się cztery zastawki. Zastawka mitralna(dwudzielna) i trójdzielna- oddzielają przedsionki od komór. Zastawka aortalna w ujściu aorty i zastawka płucna w ujściu pnia płucnego. Zastawki mogą ulec uszkodzeniu w wyniku wady wrodzonej serca, gorączki reumatycznej, infekcyjnego zapalenia wsierdzia, w wyniku uszkodzenia lub nadmiernego obciążenia serca(np. po zawale mięśnia serca). Wymiana zastawek jest zalecana przy ich dużej niedomykalności lub zwężeniu(stenozie).Decyzję o zabiegu wymiany zastawek podejmuje kardiolog i kardiochirurg. Stosuje się dwa rodzaje sztucznych zastawek biologiczna i mechaniczna. Zastawki biologiczne są zastawkami bardziej odpornymi na zakażenie oraz mają zbliżoną budowę do zastawek ludzkich natomiast zastawki mechaniczne są zbudowane ze sztucznego tworzywa. Zabieg wymiany zastawki przeprowadzany jest w znieczuleniu ogólnym w krążeniu pozustrojowym(krew pacjenta przeprowadzana jest przez urządzenie które ją utlenia i oczyszcza z toksyn a następnie ponownie wprowadza krew do organizmu). Zabieg polega na rozcięciu klatki piersiowej(wzdłuż linii mostka)usunięciu wadliwej zastawki i wszczepieniu w to miejsce sztucznej zastawki. Po zabiegu klatka piersiowa łączona jest specjalnymi szwami z drutu, które zostaną już w ciele pacjenta a widoczne będą jedynie na zdjęciach rentgenowskich. Należy pamiętać to tym, że pacjenci ze wszczepioną sztuczną zastawką mechaniczną już zawsze będą musieli stosować leczenie przeciwzakrzepowe oraz oznaczać krzepliwość krwi(wskaźnik INR). Będzie to zapobiegało tworzeniu się skrzeplin na zastawkach.